AR EN

غذاهای مضر برای IBS کدامند؟ 8 محرک رایج و راه شناخت آن‌ها

در این مقاله می خوانید

غذاهای مضر برای IBS کدامند؟ 8 محرک رایج و راه شناخت آن‌ها
دکتر حامد زمانی
فوق تخصص گوارش و کبد

دکتر حامد زمانی

آندوسکوپی، کولونوسکوپی، فیبرواسکن کبد و درمان تخصصی بیماری‌های گوارشی

مشاوره آنلاین

مشاوره آنلاین تخصصی

فقط ویژه بیماران داخل ایران

بررسی آزمایش‌ها و مدارک پزشکی، تفسیر سونوگرافی و فیبرواسکن و دریافت برنامه درمانی، کاملاً آنلاین و امن.

شروع مشاوره آنلاین
🇦🇪

ایرانیان مقیم امارات

مشاوره تخصصی بیماری‌های گوارش و کبد، مستقیم از طریق واتساپ.

واتساپ مستقیم

سوال پزشکی دارید؟

فرم را پر کنید تا مستقیم در واتساپ پاسخ بگیرید.

غذاهای مضر برای IBS کدامند؟ 8 محرک رایج و راه شناخت آن‌ها
🔬 نویسنده و بازبین: دکتر حامد زمانی|📅 بازبینی: ۳۰ مهر ۱۴۰۵

غذاهای مضر برای IBS کدامند؟ 8 محرک رایج و راه شناخت آن‌ها

غذاهای مضر برای IBS در واقع «محرک»اند، نه غذای سمّی؛ در راهنمای کامل IBS توضیح داده‌ایم که غذا علت بیماری نیست اما می‌تواند علائم را تشدید کند. در این مقاله شایع‌ترین محرک‌های غذایی، آمار پژوهش‌ها روی بیماران و راه شناخت محرک‌های شخصی را بررسی می‌کنیم.

⚕️ این مقاله صرفاً اطلاعات عمومی ارائه می‌دهد و جایگزین معاینه یا مشاوره‌ی پزشک نیست.
⚡ پاسخ کوتاه

غذاهای مضر برای IBS در واقع «محرک»اند، نه سمّی. شایع‌ترین‌ها گندم و آرد، لبنیات لاکتوزدار، پیاز و سیر، حبوبات، غذاهای چرب و سرخ‌شده، کافئین، الکل و شیرین‌کننده‌های سوربیتولی‌اند. در یک پژوهش ۸۴ درصد بیماران IBS از دست‌کم یک غذا علامت گزارش کردند، اما محرک هر فرد متفاوت است.

خلاصه‌ی ۸ محرک رایج غذایی در IBS

محرکنمونهگزارش بیماران
گندم و آردنان، ماکارونی، شیرینیشایع‌ترین گروه در یک پیمایش (۵۳٪)
لبنیات لاکتوزدارشیر، ماست، بستنی۴۹٪ بیماران
پیاز و سیرغذاهای آماده و سسپرFODMAP
حبوباتلوبیا و عدس۳۶٪ بیماران
غذای چرب و سرخ‌شدهسیب‌زمینی سرخ‌کرده، فست‌فود۵۲٪ بیماران
کافئینقهوه، چای غلیظ، کولاتحریک حرکت کولون
الکل و فرآورده‌های تخمیریشراب، آبجو، سالامی، پنیرشراب و آبجو ۳۱٪
سوربیتول و پلی‌اول‌هاآدامس و شیرینی بدون قندNICE در اسهال توصیه به پرهیز
غذاهای مضر برای IBS؛ محرک‌های غذایی در روده تحریک پذیر
محرک غذایی هر بیمار IBS متفاوت است و باید شخصی شناخته شود

غذاهای مضر برای IBS چیست؟

«غذاهای مضر برای IBS» عنوان رایجی است، اما دقیق‌تر است بگوییم «غذاهای محرک». این غذاها به روده آسیب نمی‌زنند و برای افراد سالم معمولاً بی‌خطرند؛ فقط در روده‌ی حساس بیمار IBS می‌توانند گاز، نفخ، درد یا تغییر دفع ایجاد کنند. به همین دلیل غذایی که برای یک بیمار محرک است، برای بیمار دیگر ممکن است هیچ مشکلی نداشته باشد.

مقاله‌ی «غذاهای مضر» با فهرست «غذاهای مناسب» مکمل است: این‌جا بر شناخت محرک‌ها و دلیل آن‌ها تمرکز می‌کنیم. اگر هنوز با بیماری آشنا نیستید، ابتدا مقاله‌ی «روده تحریک پذیر چیست» را بخوانید. اولین نکته این است که هدف، «ترسیدن از غذا» نیست؛ هدف پیدا کردن چند محرک واقعی شما و نگه‌داشتن بقیه‌ی رژیم متنوع است.

نکته از دکتر زمانی: بیماران IBS معمولاً با فهرستی بلند از غذاهای «ممنوعه» مراجعه می‌کنند که بیشترشان را از اینترنت یاد گرفته‌اند. در بالین من، اول می‌پرسم چند غذا واقعاً هر بار علائم را ایجاد می‌کند. معمولاً این عدد دو یا سه تا است، نه بیست تا، و همین فهرست کوتاه کیفیت زندگی را بهتر می‌کند.

۸ محرک رایج غذایی در IBS

در پیمایشی روی ۱۹۷ بیمار IBS، ۸۴ درصد از دست‌کم یک غذا از ۵۶ غذای فهرست‌شده علامت گزارش کردند (Am J Gastroenterol 2013). در پیمایش دیگری، ۸۹٫۶ درصد بیماران IBS، در برابر ۵۵ درصد افراد سالم، غذا را عامل ایجاد یا بدتر شدن علائمشان می‌دانستند و ۹۱٫۹ درصد برای کم‌کردن علائم رژیمشان را تغییر داده بودند، اما فقط تعداد کمی از آن‌ها از متخصص مشورت گرفته بودند (Hayes و همکاران). این اعداد گزارش بیماران‌اند و ثابت نمی‌کنند هر غذا واقعاً علت علائم است؛ در پیمایش فرانسوی با ثبت ۴ روز غذا، حدود ۳۹ درصد وعده‌ها علامت گوارشی ایجاد کرده بود (PubMed Central).

۱. گندم و آرد

نان، ماکارونی و شیرینی‌های آردی از غذاهای پرگزارش‌اند: در پیمایش Hayes، غلات و نان با ۵۳٫۳ درصد بیشترین گزارش را داشتند. بخشی از این اثر به فروکتان‌های گندم برمی‌گردد، نه حتماً گلوتن؛ مرور منتشرشده می‌گوید حساسیت به گندم ممکن است نشان‌دهنده‌ی همین FODMAPها باشد و حذف گندم در بعضی بیماران موفق است (PubMed Central).

۲. لبنیات لاکتوزدار

در پژوهش Böhn، لبنیات با ۴۹ درصد شایع‌ترین محرک گزارش‌شده بود. اگر شیر و ماست شما را اذیت می‌کند، ممکن است لاکتوز مقصر باشد؛ ماست و شیر بدون لاکتوز و پنیرهای سخت گاهی بهتر تحمل می‌شوند.

۳. پیاز و سیر

پیاز و سیر از پرFODMAPترین غذاهای رایج‌اند و حتی در مقدار کم، به‌صورت پودر در غذاهای آماده، می‌توانند محرک شوند. جزئیات را در رژیم Low FODMAP ببینید.

۴. حبوبات

لوبیا و عدس در پژوهش Böhn با ۳۶ درصد از محرک‌های رایج بودند. این غذاها فیبر و پروتئین خوبی دارند، پس حذف دائمی آن‌ها بدون دلیل توصیه نمی‌شود؛ مقدار کم و پخته‌ی خوب گاهی قابل‌تحمل است.

۵. غذاهای چرب و سرخ‌شده

۵۲ درصد بیماران در پژوهش Böhn بعد از غذاهای چرب و سرخ‌شده علامت داشتند. مرور بالینی می‌گوید پرهیز از غذاهای چرب برای بیماران با علائم گاز و اسهال معمولاً توصیه می‌شود، هرچند شواهد درباره‌ی مقدار چربی کم است (PubMed Central).

۶. کافئین

کافئین، به‌ویژه قهوه، فعالیت حرکتی کولون را تحریک می‌کند (PubMed Central). NICE مجموع چای و قهوه را به ۳ فنجان در روز محدود می‌کند و کم‌کردن نوشابه‌ی گازدار را هم پیشنهاد می‌دهد.

۷. الکل و فرآورده‌های تخمیری

در پژوهش Böhn، شراب و آبجو (۳۱ درصد)، سالامی (۲۲ درصد) و پنیر (۲۰ درصد) از غذاهایی بودند که بیماران علامت گزارش کردند. NICE هم کم‌کردن الکل را پیشنهاد می‌کند.

۸. سوربیتول و پلی‌اول‌ها

سوربیتول، مانیتول و زایلیتول در آدامس و شیرینی بدون قند و بعضی محصولات رژیمی‌اند. NICE می‌گوید افراد مبتلا به اسهال از سوربیتول بپرهیزند. غذاهای تند هم در پیمایش Hayes با ۳۹٫۳ درصد از محرک‌های پرگزارش بودند، اما شواهد برای اثر آن‌ها محدودتر است.

چرا این غذاها علائم IBS را بدتر می‌کنند؟

غذاهای مضر برای IBS چند سازوکار احتمالی دارند، هرچند همه‌ی آن‌ها هنوز کامل اثبات نشده‌اند:

  • تخمیر کربوهیدرات‌ها: FODMAPها در روده‌ی بزرگ تخمیر می‌شوند و گاز و آب اضافه می‌کنند؛ در روده‌ی حساس این کشش حس درد می‌دهد.
  • تحریک حرکت روده: قهوه و غذاهای چرب فعالیت حرکتی کولون را تحریک می‌کنند و می‌توانند فوریت یا اسهال بیاورند.
  • حساسیت احشایی: بیمار IBS مقدار کمی گاز یا کشش را هم درد حس می‌کند.
  • استرس و سرعت غذاخوردن: غذاخوردن با عجله و استرس علائم را بدتر می‌کند؛ رابطه‌ی آن را در IBS عصبی بخوانید.

مرتبط‌بودن تعداد غذاهای محرک با شدت بیماری هم دیده شده: بیمارانی که علائم شدیدتری دارند، غذاهای بیشتری را مقصر می‌دانند. برای شناخت عوامل زمینه‌ای بیماری علت ایجاد IBS را بخوانید.

محرک‌های غذایی در IBS-D و IBS-C

در پژوهش Böhn، تعداد غذاهای مقصر ارتباطی با زیرنوع IBS نداشت. با این حال مرور بالینی می‌گوید در IBS-D ممکن است واکنش به محرک‌های غذایی شایع‌تر باشد و پرهیز از غذاهای چرب برای بیماران با اسهال اغلب توصیه می‌شود (PubMed Central). برای مرور خود نوع یبوست، IBS-C را ببینید.

موقعیتمحرک‌هایی که بیشتر مطرح می‌شوند
اسهال و فوریت دفعکافئین زیاد، غذای چرب، سوربیتول، الکل
نفخ و گازپیاز، سیر، حبوبات، گندم، لبنیات لاکتوزدار
یبوست و سنگینیسبوس زیاد، وعده‌های نامنظم، مایع کم

چطور محرک‌های غذایی خودتان را پیدا کنید؟

بهترین راه شناخت غذاهای مضر برای IBS خودتان، یادداشت غذا و علائم برای ۲ تا ۴ هفته است. هر بار فقط یک تغییر بدهید، مقدار غذا را بنویسید و واکنش را با فاصله‌ی چند ساعت تا یک روز بسنجید. چون علامت و غذا ممکن است فقط هم‌زمان باشند، یک بار دیدن واکنش کافی نیست؛ اگر الگو چند بار تکرار شد، آن غذا محرک احتمالی شماست.

رژیم‌های حذفی گسترده را بدون راهنمایی انجام ندهید. NICE رژیم‌هایی مثل Low FODMAP را فقط با متخصص تغذیه توصیه می‌کند و ACG یک دوره‌ی آزمایشی و محدود از آن را پیشنهاد می‌دهد. علائم را در علائم IBS مقایسه کنید.

نمودار معده و روده بزرگ؛ محل تخمیر غذاهای محرک در IBS
غذاهای محرک بیشتر در روده‌ی بزرگ تخمیر می‌شوند و علائم را ایجاد می‌کنند

چه غذاهایی را نباید بی‌دلیل حذف کرد؟

در انتخاب غذاهای مضر برای IBS باید محتاط بود: بیش از ۹۰ درصد بیماران IBS در پیمایش Hayes رژیمشان را تغییر داده بودند و بعضی کل گروه‌های غذایی مثل شیر، میوه و سبزی را حذف کرده بودند. حذف گسترده، بدون شواهد، ممکن است کمبود تغذیه‌ای و ترس از غذا ایجاد کند.

  • گلوتن: شواهد کافی برای مفیدبودن رژیم بدون گلوتن در IBS وجود ندارد؛ قبل از حذف آن با پزشک درباره‌ی رد سلیاک صحبت کنید.
  • پروبیوتیک: ACG آن را برای علائم کلی IBS پیشنهاد نمی‌کند.
  • آلوئه‌ورا: NICE آن را توصیه نمی‌کند.
  • کل گروه‌های غذایی: میوه، سبزی و لبنیات را بدون دلیل و بدون متخصص حذف نکنید.

چه زمانی علائم به غذا ربطی ندارد؟

خونریزی از مقعد، کاهش وزن بی‌دلیل، کم‌خونی، بیدارشدن شبانه از درد یا اسهال و شروع علائم بعد از ۵۰ سالگی ربطی به غذا ندارند و باید بررسی شوند؛ فهرست کامل در علائم هشدار IBS آمده است. اگر با کم‌کردن غذاهای مضر برای IBS هم علائم کنترل نشد، دارو یکی از گزینه‌هاست؛ بهترین دارو برای IBS را ببینید و از دکمه‌های پایین صفحه نوبت بگیرید.


سوالات پرتکرار

شایع‌ترین محرک‌ها گندم و آرد، لبنیات لاکتوزدار، پیاز و سیر، حبوبات، غذاهای چرب و سرخ‌شده، کافئین، الکل و شیرین‌کننده‌های سوربیتولی‌اند، اما محرک هر بیمار متفاوت است.
در پیمایش‌ها حدود ۳۹ درصد بیماران غذاهای تند را محرک می‌دانستند، اما شواهد برای اثر مستقیم آن‌ها محدود است و باید با تجربه‌ی شخصی سنجیده شود.
نه. فقط محرک‌هایی را کم کنید که چند بار علائم شما را تکرار کرده‌اند و بقیه‌ی رژیم را متنوع نگه دارید. حذف گسترده بدون متخصص توصیه نمی‌شود.
فیبر نامحلول مثل سبوس معمولاً نفخ را بدتر می‌کند، اما فیبر محلول مثل جو دوسر و پسیلیوم مفید است. NICE افزودن فیبر را آهسته و با مایع کافی پیشنهاد می‌کند.
⚕️ تذکر پایانی: محتوای این صفحه آموزشی است و تشخیص یا درمان فردی نیست. در صورت داشتن علائم، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
⏱ پاسخ ظرف ۲۴ ساعت📍 دبی و تهران🩺 فوق‌تخصص گوارش و کبد

علائم گوارشی شما بررسی شود

دکتر حامد زمانی، فوق‌تخصص گوارش و کبد با فلوشیپ اندوسونوگرافی؛ بررسی علائم بر پایه‌ی معیارهای علمی و نظارت پزشک.

📚 منابع علمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *