IBS-C چیست؟ 6 علامت اصلی و تفاوت آن با یبوست معمولی

IBS-C چیست؟ نوعی از سندرم روده تحریک پذیر است که در آن یبوست و دل‌درد با هم دیده می‌شوند؛ در راهنمای کامل IBS انواع این بیماری را توضیح داده‌ایم. در این مقاله علائم، معیار تشخیص و تفاوت IBS-C با یبوست ساده را به زبان علمی و ساده بررسی می‌کنیم.

خلاصه‌ی ۶ علامت IBS-C

IBS-C چیست؟

IBS-C مخفف «Irritable Bowel Syndrome with Constipation» است، یعنی سندرم روده تحریک پذیر با یبوست غالب. این نوع یکی از چند زیرگروه IBS است و بر اساس شکل غالب مدفوع از انواع دیگر جدا می‌شود. اگر هنوز با کلیات بیماری آشنا نیستید، ابتدا روده تحریک پذیر چیست را بخوانید.

نکته‌ی مهم این است که IBS-C فقط یبوست نیست. در این بیماری دل‌درد یا ناراحتی شکم بخش اصلی تشخیص است و همین آن را از یبوست مزمن ساده جدا می‌کند. ظاهر روده تغییر نمی‌کند؛ علائم از اختلال عملکرد روده و ارتباط آن با مغز ایجاد می‌شود.

پاسخ کوتاه سؤال «IBS-C چیست» این است: یکی از چهار زیرنوع IBS (C، D، M و U) که شکل غالب مدفوع در آن سفت است؛ در IBS-D مدفوع شل غالب است، در IBS-M هر دو الگو دیده می‌شود و IBS-U الگوی مشخصی ندارد. نوع بیماری ممکن است با گذر زمان تغییر کند؛ برای مثال فردی که ابتدا IBS-C داشته، بعد از مدتی دچار الگوی مختلط (IBS-M) شود. به همین دلیل نوع بیماری هر چند ماه یک‌بار مرور می‌شود.

علائم IBS-C چیست؟

علائم IBS-C همان علائم IBS است، با غلبه‌ی یبوست. برای شرح کامل‌تر هر علامت، علائم IBS را ببینید. مهم‌ترین علائم این‌ها هستند:

• دل‌درد و گرفتگی شکم: معمولاً در قسمت پایین شکم است و با دفع ارتباط دارد؛ در بعضی بیماران بعد از دفع بهتر و در بعضی بدتر می‌شود.
• مدفوع سفت و قلوه‌ای: مدفوع خشک و دانه‌دانه است و در مقیاس بریستول در نوع ۱ و ۲ قرار می‌گیرد.
• زورزدن و دفع دشوار: دفع زمان‌بر است و بیمار مجبور می‌شود زیاد زور بزند.
• احساس تخلیه‌ی ناکامل: حتی بعد از دستشویی احساس می‌شود چیزی باقی مانده است.
• نفخ و بزرگ‌شدن شکم: معمولاً با گذشت روز شدیدتر می‌شود.
• نوسان علائم: دوره‌هایی بدتر و دوره‌هایی آرام وجود دارد و استرس، قاعدگی یا تغییر رژیم روی آن اثر می‌گذارد.

بعضی بیماران احساس انسداد در ناحیه‌ی مقعد را هم گزارش می‌کنند. اگر برای دفع مجبور به کمک دستی هستید، به پزشک بگویید، چون ممکن است اختلال هماهنگی عضلات کف لگن در کار باشد و درمان متفاوتی لازم شود.

معیار تشخیص IBS-C بر اساس رُم ۴ چیست؟

طبق معیارهای رُم ۴، IBS یعنی دل‌درد دست‌کم یک روز در هفته طی ۳ ماه گذشته که دست‌کم دو مورد از این‌ها را داشته باشد: ارتباط با دفع، تغییر در دفعات دفع، یا تغییر در شکل مدفوع. شروع علائم هم باید دست‌کم ۶ ماه قبل باشد.

زیرنوع بیماری بر اساس شکل مدفوع در روزهایی که اجابت مزاج غیرطبیعی است تعیین می‌شود. مقیاس بریستول مدفوع را از نوع ۱ (قلوه‌ای و سفت) تا ۷ (کاملاً آبکی) طبقه‌بندی می‌کند. در IBS-C بیش از ۲۵ درصد این دفعات از نوع ۱ و ۲ و کمتر از ۲۵ درصد از نوع ۶ و ۷ است. اگر شل بودن مدفوع بیشتر باشد، نوع بیماری IBS-D و اگر هر دو الگو زیاد باشد IBS-M است.

برای مثال اگر در ۱۰ روز اجابت مزاج غیرطبیعی، در ۷ روز مدفوع سفت و قلوه‌ای و فقط در ۱ روز مدفوع شل داشته باشید، الگوی شما با IBS-C می‌خواند. این مثال فقط برای فهم معیار است و تشخیص با پزشک است.

پزشک نوع بیماری را با شرح‌حال و در صورت نیاز یادداشت علائم چند هفته‌ای مشخص می‌کند. برای تشخیص، کولونوسکوپی روتین لازم نیست، مگر علائم هشدار وجود داشته باشد.

تفاوت IBS-C با یبوست مزمن ساده چیست؟

مهم‌ترین تفاوت در دل‌درد است:

در عمل، مرز این دو گاهی محو است و بیماران ممکن است با گذر زمان از یکی به دیگری برسند. تشخیص نهایی با پزشک است.

علت IBS-C چیست؟

علت واحد و قطعی برای IBS-C شناخته نشده است و چند عامل در کنار هم نقش دارند:

• کندی عبور مدفوع از روده‌ی بزرگ: در بخشی از بیماران حرکت روده کند است.
• اختلال هماهنگی کف لگن: عضلات ناحیه‌ی مقعد هنگام دفع درست شل نمی‌شوند.
• حساسیت بیش‌ازحد روده: درد حتی با کشش خفیف حس می‌شود.
• محور روده-مغز و استرس: استرس حرکات روده و حس درد را تغییر می‌دهد.
• عوامل کمکی: کم‌آبی، فیبر کم، کم‌تحرکی و نادیده‌گرفتن میل به دفع.
• داروها: مسکن‌های اپیوئیدی، بعضی ضدافسردگی‌ها و مکمل آهن می‌توانند یبوست را بدتر کنند.

برای مرور سازوکارهای عمومی بیماری علت ایجاد IBS را بخوانید.

چه زمانی یبوست نیاز به بررسی بیشتر دارد؟

یبوست همیشه IBS-C نیست. خونریزی از مقعد یا مدفوع سیاه، کاهش وزن بی‌دلیل، کم‌خونی، بیدارشدن شبانه از درد و سابقه‌ی خانوادگی سرطان روده نشانه‌هایی هستند که نباید به IBS نسبت داده شوند؛ فهرست کامل را در علائم هشدار IBS ببینید.

اگر یبوست برای اولین بار بعد از ۵۰ سالگی شروع شده یا به‌صورت ناگهانی الگوی دفع شما تغییر کرده، حتماً بررسی تخصصی لازم است. نگرانی از سرطان را در علائم افتراقی سرطان روده مرور کنید. بیماری‌هایی مثل کم‌کاری تیروئید و برخی داروها هم می‌توانند یبوست ایجاد کنند و باید در ارزیابی کنار گذاشته شوند.

IBS-C چگونه کنترل می‌شود؟

هدف درمان، کم‌کردن درد و نفخ و منظم‌کردن دفع است. معمولاً چند اقدام با هم لازم است:

• فیبر محلول: افزودن تدریجی فیبر محلول مثل پسیلیوم مفید است و راهنمای ACG آن را برای علائم کلی IBS پیشنهاد می‌کند. فیبر نامحلول مثل سبوس در بعضی بیماران نفخ را بیشتر می‌کند.
• مایعات و تحرک: نوشیدن آب کافی و ورزش منظم حرکت روده را بهتر می‌کند.
• برنامه‌ی دفع: هر روز در ساعت ثابت، به‌ویژه بعد از وعده‌ی غذایی، بدون عجله به دستشویی بروید و میل به دفع را نادیده نگیرید.
• رژیم: در صورت صلاحدید پزشک، رژیم Low FODMAP به‌صورت موقت برای کنترل نفخ.
• دارو: ملین‌های اسمزی مثل PEG ممکن است دفعات دفع را بهتر کنند، اما اثر کمتری بر درد دارند. داروهای تخصصی IBS-C فقط با نظر پزشک تجویز می‌شوند؛ برای مرور گزینه‌ها بهترین دارو برای IBS را ببینید.
• بیوفیدبک: اگر اختلال هماهنگی کف لگن تأیید شود، آموزش شل‌کردن عضلات کف لگن می‌تواند کمک کند.
• مدیریت استرس: خواب کافی، تنفس آهسته و در صورت نیاز روان‌درمانی.

تغییرات را یکی‌یکی و با فاصله‌ی چند هفته اعمال کنید تا بدانید کدام برای بدن شما مؤثر است؛ تغییر هم‌زمان همه‌چیز، شناخت اثر هر اقدام را سخت می‌کند.

اگر با اقدامات ساده بهتر نشدید یا علائم زندگی روزمره‌ی شما را مختل کرده، ارزیابی تخصصی کمک می‌کند نوع دقیق بیماری و درمان مناسب مشخص شود. از دکمه‌های پایین صفحه می‌توانید نوبت بگیرید یا مشاوره‌ی اولیه بخواهید.

سوالات پرتکرار