داروی IBS-C چیست؟ 5 گروه دارویی، اثر و عوارض هر کدام

داروی IBS-C در مراحل بعدی درمان سندرم روده تحریک پذیر با یبوست مطرح می‌شود؛ در راهنمای کامل IBS نقش دارو را در کنار رژیم و سبک زندگی توضیح داده‌ایم. در این مقاله گروه‌های دارویی IBS-C، اثر و عوارض هر کدام و روش انتخاب آن‌ها را بر اساس راهنمای ACG و AGA بررسی می‌کنیم.

خلاصه‌ی ۵ گروه دارویی IBS-C

داروی IBS-C چیست و چه زمانی لازم می‌شود؟

داروی IBS-C یعنی دارویی که یبوست، دل‌درد و نفخ را در سندرم روده تحریک پذیر با یبوست غالب کنترل می‌کند. درمان معمولاً پله‌ای است: ابتدا رژیم، مایع کافی، فیبر محلول و مدیریت استرس؛ اگر علائم ادامه یافت، پزشک دارو را اضافه می‌کند. اگر هنوز با نوع بیماری آشنا نیستید، ابتدا IBS-C را بخوانید.

مهم‌ترین نکته این است که داروی مناسب برای همه یکی نیست. علامت غالب شما (دفع دشوار، درد یا نفخ)، سن، جنسیت، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای دیگر شما در انتخاب نقش دارند. دسترسی به هر دارو و نام تجاری آن هم در هر کشور فرق می‌کند؛ با پزشک و داروساز مشورت کنید.

فیبر و ملین‌ها در درمان IBS-C

اولین گام دارویی معمولاً فیبر محلول است. ACG فیبر محلول مثل پسیلیوم را برای علائم کلی IBS پیشنهاد می‌کند، اما فیبر نامحلول مثل سبوس را نه. جزئیات رژیم و انتخاب فیبر را در مقاله‌ی رژیم IBS-C مرور کنید؛ برای دید کلی‌تر درباره‌ی رژیم، رژیم Low FODMAP را هم ببینید.

ملین‌های اسمزی مثل PEG ممکن است دفعات دفع را بهتر کنند، اما ACG آن‌ها را برای بهبود علائم کلی IBS-C پیشنهاد نمی‌کند، چون روی درد و نفخ اثر محدودی دارند. اگر مدفوع بهتر شد و درد و نفخ ادامه یافت، یعنی دارو فقط یک بخش مشکل را حل کرده است و باید با پزشک گزینه‌ی دیگری بررسی کنید.

داروهای ترشح‌افزا: لیناکلوتاید، پلکاناتاید و لوبیپروستون

ترشح‌افزاها (Secretagogues) داروهایی هستند که ترشح مایع به روده را بیشتر می‌کنند و دفع را آسان‌تر می‌کنند. طبق ACG، فعال‌کننده‌های کانال کلراید و فعال‌کننده‌های گوانیلات سیکلاز برای علائم کلی IBS-C توصیه می‌شوند. AGA نیز لیناکلوتاید را توصیه می‌کند و پلکاناتاید، لوبیپروستون و تناپانور را پیشنهاد می‌دهد (خلاصه‌ی AGA).

لیناکلوتاید (Linaclotide)

لیناکلوتاید یک آگونیست گوانیلات سیکلاز-C است؛ ترشح مایع روده را بیشتر می‌کند و علاوه بر آن عصب‌های حس درد روده را مهار می‌کند. این دارو برای IBS-C در بزرگسالان تأیید شده است؛ برگه‌ی قدیمی آن مصرف در کودکان را ممنوع یا نامناسب می‌دانست، پس برای کودکان فقط با نظر متخصص و برگه‌ی جدید دارو تصمیم‌گیری می‌شود. شایع‌ترین عارضه‌ی آن اسهال است؛ در کارآزمایی‌های IBS-C حدود ۲۰ درصد بیماران گروه دارو در برابر ۳ درصد گروه دارونما اسهال داشتند (برگه‌ی FDA لیناکلوتاید).

پلکاناتاید (Plecanatide)

پلکاناتاید هم یک آگونیست گوانیلات سیکلاز-C است و برای بزرگسالان مبتلا به IBS-C و یبوست مزمن به کار می‌رود. تحلیل‌های مقایسه‌ای نشان می‌دهند اثر و تحمل آن با لیناکلوتاید قابل‌مقایسه است.

لوبیپروستون (Lubiprostone)

لوبیپروستون کانال‌های کلراید را فعال می‌کند. برای IBS-C در زنان بزرگسال تأیید شده است. بیماران باید برای تهوع، اسهال و نفخ آماده باشند و آن را با غذا و آب مصرف کنند.

تناپانور: مهارکننده‌ی NHE3 در IBS-C

تناپانور (Tenapanor) با مهار NHE3 در روده، جذب سدیم را کم و آب داخل روده را بیشتر می‌کند. این دارو شکل مدفوع، دفعات دفع و درد شکم را در بزرگسالان مبتلا به IBS-C بهتر می‌کند. شایع‌ترین عارضه‌ی آن اسهال است (حدود ۱۶ درصد در برابر ۴ درصد دارونما) و گاز، نفخ و سرگیجه در ۲ تا ۳ درصد دیده می‌شود (AAFP).

تناپانور نباید در کودکان یا در شک به انسداد مکانیکی روده استفاده شود. اگر اسهال شدید شد، باید دارو را قطع و آب بدن را جبران کرد.

داروهای کنترل درد و نفخ در IBS-C

گاهی دفع بهتر می‌شود اما درد و نفخ باقی می‌ماند. گزینه‌های هدف‌گیری درد شامل این‌هاست:

• روغن نعناع (پپرمینت): ACG برای تسکین علائم کلی IBS آن را پیشنهاد می‌کند.
• داروهای ضدانقباض: ACG آن‌ها را برای علائم کلی IBS توصیه نمی‌کند، اما بعضی راهنماها آن‌ها را برای درد در نظر می‌گیرند؛ تصمیم با پزشک است.
• ضدافسردگی‌های سه‌حلقه‌ای (TCA): ACG آن‌ها را برای علائم کلی IBS توصیه می‌کند. عوارضی مثل خشکی دهان و خواب‌آلودگی دارند و چون ممکن است یبوست را بدتر کنند، در IBS-C با احتیاط و فقط با تجویز پزشک به کار می‌روند.
• روان‌درمانی معطوف به روده: ACG آن را برای علائم کلی IBS پیشنهاد می‌کند. رابطه‌ی استرس و علائم را در IBS عصبی بخوانید.

ACG پروبیوتیک‌ها را هم برای علائم کلی IBS پیشنهاد نمی‌کند. برای مرور همه‌ی گزینه‌های دارویی IBS در همه‌ی انواع، بهترین دارو برای IBS را ببینید.

کدام داروی IBS-C بهتر است؟

مقایسه‌ی مستقیم بین همه‌ی داروها کم است، اما این جدول ویژگی‌های اصلی را کنار هم می‌گذارد:

یک متاآنالیز شبکه‌ای (نقل‌شده در یک مرور ثانویه) لیناکلوتاید را در شاخص اصلی اثر، تناپانور را در نفخ و پلکاناتاید را در ایمنی بالاتر دانسته؛ اسهال در همه‌ی ترشح‌افزاها به‌جز لوبیپروستون بیشتر بود و تهوع در لوبیپروستون. این به معنی «بهتر بودن مطلق» یک دارو نیست؛ تفاوت‌ها کوچک‌اند و انتخاب فردی است (خلاصه‌ی متاآنالیز).

عوارض و موارد احتیاط داروی IBS-C

• اسهال شدید: شایع‌ترین عارضه‌ی ترشح‌افزاهاست. اگر شدید شد، دارو را قطع کنید و با پزشک تماس بگیرید.
• کودکان: تناپانور در کودکان نباید استفاده شود و برای لیناکلوتاید فقط متخصص تصمیم می‌گیرد.
• انسداد روده: این داروها در شک به انسداد مکانیکی روده ممنوع‌اند.
• بارداری و شیردهی: فقط با نظر پزشک.
• علائم هشدار: خونریزی، کاهش وزن بی‌دلیل یا کم‌خونی را قبل از دارو باید بررسی کرد؛ علائم هشدار IBS را ببینید.

اگر یبوست برای اولین بار بعد از ۵۰ سالگی شروع شده یا الگوی دفع ناگهان تغییر کرده، قبل از شروع دارو ارزیابی لازم است؛ توضیح در تغییر عادات روده. مصرف خودسرانه‌ی ملین‌های تحریکی چنین علائمی را می‌پوشاند.

پزشک داروی IBS-C را چگونه انتخاب می‌کند؟

پزشک این موارد را می‌سنجد:

• علامت غالب: دفع دشوار، درد یا نفخ.
• پاسخ به رژیم، فیبر و ملین‌های قبلی.
• سن، جنسیت، بارداری و بیماری‌های زمینه‌ای.
• داروهایی که ممکن است یبوست ایجاد کنند، مثل مسکن‌های اپیوئیدی یا برخی ضدافسردگی‌ها.
• تحمل عوارض، دسترسی به دارو و هزینه.

درمان معمولاً با یک دارو شروع می‌شود و پس از چند هفته اثر آن در درد، نفخ و دفع بازبینی می‌شود. اگر پاسخ نبود یا عارضه آمد، دارو تغییر می‌کند. برای شناخت عوامل زمینه‌ای بیماری، علت ایجاد IBS را بخوانید. تصمیم‌گیری درباره‌ی دارو بخشی از ویزیت تخصصی است؛ از دکمه‌های پایین صفحه می‌توانید نوبت بگیرید.

سوالات پرتکرار