مری بارت و آندوسکوپی: تشخیص، بیوپسی و پیگیری منظم آن

اگه سال‌هاست با ریفلاکس و سوزش سر دل درگیرید، احتمالاً اسم مری بارت به گوشتون خورده. این صفحه توضیح می‌ده این روش دیدن داخل دستگاه گوارش چطور مری بارت رو تشخیص می‌ده و بعد از تشخیص چه پیگیری‌ای لازمه.

مری بارت دقیقاً چیست؟

پوشش داخلی مری به‌طور طبیعی از نوعی بافت صاف و مقاوم ساخته شده که برای عبور غذا مناسب است. وقتی اسید معده سال‌ها و به‌طور مکرر به مری برگردد، این بافت آسیب می‌بیند و بدن برای محافظت از خودش آن را با بافتی شبیه پوشش روده جایگزین می‌کند. این تغییر را مری بارت می‌نامند. مری بارت خودش درد یا علامت اختصاصی ندارد؛ علائمی که بیمار حس می‌کند همان علائم ریفلاکس زمینه‌ای است، یعنی سوزش سر دل، ترش‌کردن و گاهی احساس گیرکردن غذا.

نکته‌ی مهم این است که بسیاری از افراد مبتلا به مری بارت از آن بی‌خبرند، چون هیچ علامتی غیر از ریفلاکس ندارند. به همین دلیل تشخیص آن تقریباً همیشه از مسیر آندوسکوپی رفلاکس و بررسی دقیق انتهای مری اتفاق می‌افتد، نه از روی علائم.

چه کسانی باید از نظر مری بارت بررسی شوند؟

غربالگری همه‌ی افراد دچار ریفلاکس لازم نیست. معمولاً بررسی برای کسانی در نظر گرفته می‌شود که ریفلاکس مزمن (چند سال) دارند و عوامل خطر اضافه دارند: جنس مرد، سن بالای ۵۰ سال، چاقی شکمی، سیگار کشیدن، و سابقه‌ی خانوادگی مری بارت یا سرطان مری. هرچه تعداد این عوامل بیشتر باشد، دلیل بیشتری برای انجام آندوسکوپی وجود دارد. اگر در ارزیابی اولیه علائم هشدار مثل بلع دشوار، کاهش وزن یا استفراغ خونی هم وجود داشته باشد، آندوسکوپی برای بلع دشوار نباید به تأخیر بیفتد.

آندوسکوپی مری بارت چطور انجام می‌شود؟

در حین آندوسکوپی، پزشک مخاط انتهای مری را با دقت بررسی می‌کند. مری بارت معمولاً به‌صورت زبانه‌ها یا حلقه‌ای از مخاط صورتی‌سالمونی‌رنگ دیده می‌شود که از محل اتصال معده به مری بالا آمده است. برای ثبت دقیق وسعت آن از سیستم پراگ استفاده می‌شود که طول دور کامل و طول بلندترین زبانه را اندازه می‌گیرد. اما دیدن چشمی به‌تنهایی کافی نیست؛ تأیید تشخیص همیشه به نمونه‌برداری و بررسی بافت زیر میکروسکوپ نیاز دارد. اگر برای اولین‌بار قرار است این آزمایش را انجام دهید، آشنایی با آمادگی آندوسکوپی و آندوسکوپی درد کمک می‌کند با آرامش بیشتری به جلسه بیایید.

پروتکل سیاتل؛ چرا چند نمونه از چند نقطه؟

تغییرات بافتی در مری بارت همیشه یکنواخت نیست و دیسپلازی (تغییرات پیش‌سرطانی) ممکن است فقط در نقاط کوچکی وجود داشته باشد که با چشم دیده نمی‌شوند. به همین دلیل، استاندارد این است که از هر یک تا دو سانتی‌متر طول مری بارت، از چهار ربع نمونه برداشته شود و ضایعه‌های مشکوک جداگانه نمونه‌برداری شوند. گرفتن تعداد کم نمونه می‌تواند باعث شود دیسپلازی پنهان از قلم بیفتد. جزئیات بیشتر درباره‌ی نمونه‌برداری در راهنمای بیوپسی آندوسکوپی آمده است.

دیسپلازی چیست و چرا مهم‌ترین یافته است؟

پاتولوژیست نمونه‌ها را در سه دسته گزارش می‌کند: بدون دیسپلازی، دیسپلازی درجه‌ی پایین و دیسپلازی درجه‌ی بالا. این درجه‌بندی مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده‌ی آینده‌ی درمان است، چون با بالارفتن درجه، خطر پیشرفت به سرطان هم افزایش می‌یابد. طبق راهنمای بالینی کالج آمریکایی گوارش، گزارش دیسپلازی بهتر است توسط پاتولوژیست باتجربه‌ی دستگاه گوارش تأیید شود، چون تفسیر آن گاهی بین افراد مختلف متفاوت است.

این جدول چارچوب کلی است؛ فاصله‌ی دقیق پیگیری را پزشک بر اساس طول مری بارت، سابقه‌ی خانوادگی و وضعیت کلی بیمار تعیین می‌کند.

درمان؛ کنترل ریفلاکس و برداشتن بافت پرخطر

درمان دو بخش دارد. بخش اول کنترل ریفلاکس است؛ معمولاً با داروهای کاهنده‌ی اسید و اصلاح سبک زندگی مثل کاهش وزن، پرهیز از غذای دیرهنگام و بالاآوردن سر تخت. این اقدامات از آسیب بیشتر به مری جلوگیری می‌کنند، اما معمولاً خودِ بافت بارت را از بین نمی‌برند. بخش دوم، در صورت وجود دیسپلازی، درمان آندوسکوپیک است: ابلیشن با فرکانس رادیویی که بافت غیرطبیعی را با حرارت کنترل‌شده از بین می‌برد، یا برداشتن آندوسکوپیک ضایعه‌های برجسته. این روش‌ها در بسیاری از بیماران جایگزین جراحی بزرگ می‌شوند و در همان چارچوب آندوسکوپی انجام می‌شوند.

سبک زندگی و کنترل ریفلاکس در مری بارت

کنترل ریفلاکس فقط با دارو کامل نمی‌شود. کاهش وزن (به‌خصوص چربی دور شکم)، نخوردن شام دیرهنگام و فاصله‌گرفتن حداقل دو تا سه ساعته‌ی غذا تا خواب، بالاآوردن سر تخت، و ترک سیگار از مؤثرترین اقدام‌ها هستند. الکل و غذاهای بسیار چرب یا تند هم در بسیاری بیماران ریفلاکس را تشدید می‌کنند. این تغییرات نه‌تنها علائم را کم می‌کنند، بلکه تماس اسید با مخاط مری را کاهش می‌دهند؛ همان عاملی که از ابتدا باعث ایجاد مری بارت شده است.

بعد از تشخیص مری بارت چه باید کرد؟

پس از تأیید تشخیص، اولین قدم گفت‌وگو با پزشک درباره‌ی برنامه‌ی پیگیری است: چه زمانی آندوسکوپی بعدی انجام شود، دارو چگونه تنظیم شود و کدام علائم باید فوراً گزارش شوند. علائمی مثل بلع دشوار، استفراغ خونی، مدفوع سیاه، کاهش وزن بی‌دلیل یا درد قفسه‌ی سینه هنگام غذا خوردن نباید تا نوبت بعدی نادیده گرفته شوند. داشتن یک یادداشت از تاریخ آندوسکوپی‌ها، طول مری بارت و نتیجه‌ی پاتولوژی هم به پزشکان بعدی کمک می‌کند تصمیم دقیق‌تری بگیرند، به‌خصوص اگر مرکز درمانی یا پزشک تغییر کند.

اگر نتیجه‌ی بافتی عادی باشد، این به‌معنای پایان مراقبت نیست؛ مری بارت یک وضعیت مزمن است و پیگیری دوره‌ای بخشی طبیعی از زندگی با آن است. خبر خوب این است که با کنترل ریفلاکس و آندوسکوپی منظم، اکثر بیماران سال‌ها بدون هیچ عارضه‌ی جدی زندگی می‌کنند.

چند باور اشتباه رایج

یکی از باورهای رایج این است که دارو، مری بارت را برمی‌گرداند؛ در واقع دارو ریفلاکس را کنترل می‌کند ولی معمولاً بافت بارت را ناپدید نمی‌کند. باور دیگر این است که نبود علامت یعنی نبود مشکل؛ حال آنکه مری بارت اغلب بی‌علامت است و پیشرفت دیسپلازی هم معمولاً بی‌صدا رخ می‌دهد. و باور سوم اینکه «یک‌بار آندوسکوپی کافی است»؛ در حالی‌که حتی در نبود دیسپلازی، پیگیری دوره‌ای بخشی از استاندارد مراقبت است. دانستن این نکته‌ها به بیمار کمک می‌کند به‌جای ترس یا بی‌تفاوتی، یک برنامه‌ی پیگیری منظم داشته باشد.

سوالات پرتکرار